Basmacı'ların Türkistan cumhuriyeti aklandı

Türkistan'da bağımsız bir devlet kurmak için Enver Paşa'nın da liderliğini yaptığı Basmacı (Akıncı) hareketinin mahkum edilen üyeleri Özbekistan mahkemesince yüz yıl sonra aklandı.

Basmacı'ların Türkistan cumhuriyeti aklandı

Özbekistan cumhuriyetinin yüksek mahkemesi, 1920-1930 arası Sovyet rejimi tarafından mahkum edilen 115 kişiyi ölümlerinin ardından aklamasının ardından tarih kitaplarında da değişiklikler yapılıyor. Söz konusu Özbekler, Rus ve Sovyet güçlerine karşı şiddetli bir şekilde savaşan Basmacı (Akıncı) hareketinde yer almaktan mahkum edilmişti. Yüksek Mahkeme, birçoğu ölüm cezasına çarptırılan ve diğerleri yıllarca hapis cezasına çarptırılan erkeklerin beraat etme kararını geçen ayın sonunda açıklamıştı. Aklanan kişiler, özel bir mahkeme tarafından Sovyet baskılarının kurbanı olarak ilan edildi. Başkan Şevket Mirziyayev'in 2020 yılındaki kararnamesi uyarınca kurulan komisyon, dava dökümanlarının, Sovyet KGB'sinin selefi olan Sovyet OGPU (Ortak Devlet Siyasi Müdürlüğü) tarafından mahkum edildiğini ortaya koymuştu. Mağdurların davaları, Şubat ayında incelenmek üzere Yüksek Mahkeme tarafından resmen kabul edilmişti.

Türkistan devleti kurulmuştu

Basmacı hareketi, Orta Asya'nın çoğu Türk kökenli Müslüman halkları tarafından Rus İmparatorluğu ve Sovyet yönetimine karşı uzun süreli bir ayaklanma başlatan merkezsiz, tabandan bir hareketti. Hareketin kökleri 1916'da Rus İmparatorluğu Müslümanlarının I. Rus İç Savaşına katılımıyla başladı. Türkistan Müslüman siyasi hareketleri, Fergana Vadisi'ndeki Hokand şehrinde özerk bir birleşik Türkistan hükümeti kurdular. Bolşevikler Şubat 1918'de Hokand'a saldırı başlattı ve en az 25.000 kişinin yaşamını yitirdiği bir toplu katliam gerçekleştirdi.

Basmacıların kurduğu Türkistan devleti bayrağı

Katliam, Fergana Vadisi'nin ve Türkistan'ın büyük bir bölümünün kontrolünü ele geçiren bir bağımsızlık savaşı yürüten Basmacı hareketlerine daha da katulım topladı. Grubun önde gelen liderleri Türkiye'den giden Enver Paşa ve onun şehid edilmesinden sonra İbrahim Bey'di. Basmacı hareketi, 1920'lerin sonlarında Sovyetler tarafından ortadan kaldırıldı. Ancak, Sovyet silahlı kuvvetleri ile Afganistan sınırında kalan geride kalan Basmacı direnişçileri arasındaki çatışmalar 1930'ların başına kadar devam etmişti.